VOLKSKRANT: Nederlandse gasbel verkwanseld aan Italie en Shell

Over 15 jaar is Nederland netto importeur van gas. Veel landen, gezegend met grondstoffen, creëren een investeringsfonds voor de toekomst. Dit in tegenstelling tot Nederland. Het herijken van de aardgasbaten zou hoge prioriteit moeten hebben, daar zij een eenmalige bodemschat is waarmee we onze toekomst deels veilig kunnen stellen.

In 1959 werd in Slochteren, de tot op dat moment grootste gasbel ter wereld gevonden. Met het vinden van deze gasbel is besloten om de gehele Nederlandse infrastructuur aan te passen. De meeste huishoudens zijn binnen 10 jaar tijd aangesloten op de nieuw aangelegde gasleidingen. Een prestatie van jewelste.

De Nederlandse gasbel is vanaf het begin voor 50% in handen van de Nederlandse staat en voor 50% in handen van Shell en Esso. Met deze gasbel zijn we al 50 jaar netto exporteur van gas. Volgens berekeningen worden we uiterlijk 2025 netto importeur van gas. We zijn dus nog maar 15 jaar onafhankelijk voor wat betreft onze gasvoorziening.

De afgelopen jaren ontvangt de Nederlandse staat ieder jaar 10 miljard euro aan aardgasbaten. Sinds de jaren zestig hebben we deze gasbaten gebruikt voor verschillende maatregelen: sociale voorzieningen, openbaar bestuur en veiligheid en infrastructuur. We hebben de aardgasbaten dus grotendeels geconsumeerd. Dat gebeurt niet over zo.

Onder andere Noorwegen, net als Nederland gezegend met een grote, maar eindige hoeveelheid grondstoffen, heeft een investeringsfonds opgericht. In dit fonds worden de baten van de grondstoffen gestort. Het fonds in Noorwegen is inmiddels goed voor 300 miljard euro. Dat is 65.000 euro per hoofd van de bevolking! Een aardig appeltje voor de dorst.

Wij hebben niets gespaard. Wij geven de helft van de opbrengsten uit de gasbel, waarschijnlijk veel te goedkoop, aan Shell en Esso. Daarnaast subsidiëren we al jarenlang Italië met een forse korting op gas. Dit laatste is een overblijfsel uit de koude oorlog, om Italië niet in het Soviet kamp te laten vallen. Zover ik kon achterhalen is deze jarenlange verkwisting, goed voor miljarden euro subsidie, nog steeds niet stopgezet (laatste bericht hierover in Elsevier dateert uit 2010).

Over 15 jaar staat Nederland met lege handen, zijn we nog afhankelijker van andere landen en dreigt een nog groter gat in de begroting. Dat moeten we niet willen.

Baten van iedereen

De cijfers en winsten van Shell en Esso zijn duizelingwekkend. Shell boekte in 2011 een winst van 28,6 miljard dollar (Esso ruim 41 miljard dollar). Voor Shell een winststijging van 54% ten opzichte van 2010. Met een omzet van 367 miljard dollar, staat de Nederlandse staat in de schaduw van deze bedrijven (In vergelijking: de Nederlandse staat heeft 244 miljard euro aan inkomsten in 2012 en een begrotingstekort van 17,8 miljard euro).

Hier staat tegenover dat een gemiddeld huishouden jaarlijks 1600 kuub gas gebruikt. Als inwoner van Nederland betaal je 0,35 cent voor een kuub gas, plus 0,17 euro energiebelasting en daar bovenop nog de btw. Jaarlijks goed voor 1000 euro netto.  Dit is een belasting op een belasting op een belasting.

Kortom, een donatie, of subsidie zo u wilt, aan de Nederlandse staat en aan de winsten van Shell en Esso. Van dat laatste zien we weinig terug. Van het aandeel dat we aan de staat betalen wordt niets geïnvesteerd in de periode nadat de laatste kuub uit onze gasbel is.

Het aardgas is van de Nederlandse staat en daarmee van alle inwoners van Nederland. De prijs stijgt al jaren fors. Natuurlijk vreemd dat burgers zoveel geld betalen voor aardgas uit eigen bodem. Dat dit bedrag vervolgens wordt verdubbeld met belastingen en dat van de opbrengsten niets geïnvesteerd wordt in de toekomst. Visieloos wat mij betreft.

Sociaal contract

Met een blik op de toekomst zou het de Nederlandse politici sieren de resterende 15 jaar zorgvuldig om te gaan met onze eenmalige bodemschat. In deze tijden van crisis wordt van alle burgers een extra bijdrage gevraagd.

De energiesector, met name de bedrijven die in niet-hernieuwbare energie investeren worden al jarenlang overmatig gesubsidieerd door de belastingbetaler. Volgens nieuwssite Bloomberg gaat een factor zes meer subsidie naar fossiele energie dan naar hernieuwbare energie. Krankzinnig.

Dat de partners in onze gasbel decennia terug een bijzonder goede regeling hebben bedongen is evident. Dat heet tegenwoordig een subsidie. Het lijkt mij dan ook niet onbillijk om het contract met deze partners te herzien. Met de huidige crisis wordt ook het ‘sociaal contract’ met de burgers herzien en belastingen en eigen bijdragen verhoogd. We zullen allemaal een duit in het zakje moeten doen. Dat geldt in mijn belevenis ook voor de partners in de gasbel.

Dat de baten naar sociale voorzieningen gaan is natuurlijk mooi, maar we moeten ons realiseren dat we over 15 jaar importeur van gas zijn. Hoe vullen we dan dit gapende gat in de begroting? Geen houdbare situatie lijkt mij.

Investeren in de toekomst

Om ook na 2025 voldoende middelen beschikbaar te hebben voor de posten op de rijksbegroting die nu opgevuld worden met onze gasbaten is het noodzakelijk een lange termijn visie hierop te formuleren. Een soort Deltaplan. Dit Deltaplan moet dan investeren in voorzieningen die na 2025 renderen ten bate van de Nederlandse economie. Een betaalbare en hernieuwbare energievoorziening, een voorwaarde voor een goedlopende economie, is de meest voor de hand liggende optie.

Een grootschalige investering in betaalbare en voorspelbare energie is goed voor de werkgelegenheid, goed voor kennis en innovatie en goed voor het behoud van koopkracht voor de toekomst. Ik verwacht van een politicus, zeker voor onze energievoorziening, verder te kijken dan een regeringstermijn van maximaal 4 jaar.

Shell en Esso profiteren al jarenlang van de Nederlandse bodem en daarmee van haar burgers. Dat zij mee zullen investeren in een nieuw Deltaplan en daarmee laten zien dat niet alleen hun korte termijn bedrijfswinst leidend is, acht is klein. De regie moet naar Den Haag, de provincies en de gemeente.

Echte innovatie ligt bij het MKB. Ook burgers moeten de mogelijkheid krijgen mee te investeren en profiteren van onze nieuwe voorzieningen. Den Haag: gebruik onze gasbel verstandig!

Dit artikel is op 1 oktober in de Volkskrant verschenen